Sztuka Portretowania

Człowiek od zawsze był przedstawiany, malowany, rysowany, rzeźbiony czy wreszcie rejestrowany w płaskim dwuwymiarowym świecie fotografii czy filmu. Fotografowanie naszych bliskich, czy ludzi w ogóle to jedna z najstarszych, najbardziej przyjemnych, ale i niełatwych dziedzin fotografii. Człowiek jest właśnie najbardziej naturalnym i najbliższym każdemu obiektem, na który możemy zwrócić nasz obiektyw. Ponieważ w zadaniu tym mamy do czynienia z drugim człowiekiem, żywą istotą, sztuka portretowania nie jest zadaniem trywialnym. Poznanie jednak kilka, kilkanaście podstawowych zasad portretowania ludzi pozwoli naprawdę każdemu wykonać dobre autentyczne i naturalne portrety.

Generalnie istnieją dwa typy portretów, portret reżyserowany, pozowany, w nieco nienaturalnej sytuacji i okolicznościach oraz portret dokumentalny, reporterski, portret spontanicznie odwzorowujący rzeczywistość i dane okoliczności. Na tej stronie będę zajmował się jedynie tym pierwszym typem portretu i na nim skupię dalej swą uwagę.

Wykonując portrety ludziom, (bo można portretować również miasta, pomniki, zwierzęta itp), nawet te pozowane możemy robić je naturalnie, obiektywnie, pokazując ludzi, modeli, modelki takimi właśnie, jacy są w swoim naturalnym nieretuszowanym wyglądzie. Drugim podejściem jest takie portretowanie osób, aby wszelkimi dostępnymi technikami, odpowiednim kadrowaniem, ustawieniem ciała, garderobą itp. podkreślić wszystkie atuty ich wyglądu i urody, a zręcznie ukryć czy wręcz subtelnie zatuszować wszelkie wady, tak by po prostu wyszła jak najlepiej na zdjęciu. Na szczęście wcale nie trzeba uciekać się do tajemnych sztuczek komputerowych by wykonać dobry portret. Jedyne, o co musimy zadbać na początku to tak fotografować, aby dana osoba nie wyglądała gorzej niż w rzeczywistości. Aby spełnić ten warunek należy przestrzegać kilka zasad w ustawieniu ciała modela/modelki.

Kolejnym stopniem swobody fotografa portrecisty jest możliwość (a nawet konieczność) ukazania osobowości modelki, oddania atmosfery planu zdjęciowego, jaskrawego i wyrazistego przekazania stanu emocjonalnego fotografowanej osoby.
No właśnie, gdy okazuje się, że to wszystko musimy osiągnąć w płaskim wymiarze, w zamrożonym ruchu, jaki daje nam fotografia, wykonanie dobrego, przykuwającego wzrok portretu wcale nie jest zdaniem banalnym. Aby poradzić sobie z tym zdaniem i zrobić doby portret powinniśmy mieć na uwadze jedną najważniejszą zasadę:


„Portretując drugiego człowieka starajmy się przekazać na zdjęciu wrażenie, uczucie, jakie wywołuje dana osoba, gdy przebywamy w jej towarzystwie"


No właśnie, należy pamiętać o tym, aby nie rejestrować jedynie jej fizycznego wyglądu, ale wykorzystując rolę spojrzenia, mimiki, mowy ciała, elementów tła, kolorów, perspektywy, prowadzenia linii w kadrze spróbować pokazać „coś" więcej. Czasami subtelne różnice w kadrze, kolorze, czy nawet wykonanie zdjęcia sekundę później, mogą stanowić olbrzymią różnicę w ostatecznym odbiorze zdjęcia i decydować o tym czy zdjęcie jest udane czy też nie.


Fotograf - model/modelka - człowiek, porozumienie, komfort


Bez luźnej atmosfery, odpowiedniego porozumienia między fotografem i portretowaną osobą nie może być mowy o udanych zdjęciach. To naprawdę bardzo ważne. Taka jest ludzka natura, że gdy komuś ufamy, to zachowujemy się naturalnie, a to wszystko wyjdzie później na zdjęciu. Oczywiście istnieją różne typy portretów, również te mało autentyczne jak np. fotografia mody itp., ale w większości przypadków bez rozluźnienia portretowanej osoby nie można mówić o udanej sesji. W czasach fotografii analogowej podczas pierwszych godzin sesji fotograficy nawet nie zakładali filmów do swych aparatów, bo i tak zdjęcia były nieudane. Dopiero po jakimś czasie, kiedy między fotografem, a modelką znika początkowe napięcie, następuje zaufanie, a zdjęcia diametralnie zmieniają charakter.

Im szybciej to nastąpi tym lepiej. Szybko wiec należy znaleźć wspólne tematy, które rozluźnią atmosferę. To zadanie jest szczególnie trudne dla początkujących fotografów, którzy zwłaszcza na początku skupiają się na sprzęcie fotograficznym, oświetleniu czy pozach modelki/modela. Budowanie porozumienia na planie jest bardzo ważne, niezależnie czy fotografujemy 3 letnie dziecko czy 90 letniego staruszka. Oprócz wykonywania zdjęć to właśnie należy do głównych zadań fotografa – sprawić by osoba fotografowana czuła się zrelaksowana.

Dobrym zwyczajem, zwłaszcza, gdy mamy sesję z początkującymi modelkami jest ciągła pomoc i współpraca w zakresie pozowania. Należy stale podpowiadać gdzie skierować głowę, gdzie spojrzeć, jak ustawić dłonie, ciało, wreszcie, jakie emocje z siebie wydobyć w danej chwili, w danym ujęciu. To naprawdę nie jest łatwe zadanie. Bardzo często w momencie spustu migawki modelka zmieni cos w swojej pozie, zamknie oczy, uśmiech zmieni się w grymas itp. Nie stresujmy modelki, działajmy szybko, bądźmy pewni siebie. Często pomaga również zrobienie serii zdjęć, z których jedno powinno być udane. Dzieje się tak dlatego, że modelka podświadomie rozluźnia się po zrobieniu pierwszego zdjęcia i nie zdaje sobie sprawy, że w tej samej sekundzie będzie miała zrobione kilka kolejnych.


Osobowość / emocje / przekaz portretu


Jak już zostało wcześniej napisane portret to nie jedynie odwzorowanie wyglądu danej osoby (no chyba, że chodzi o fotografię paszportową, ale taką się tutaj nie zajmujemy). Dobry portret powinien oddać relacje na zdjęciu, czyli to, co jest postrzegane na żywo, w bezpośrednim kontakcie z portretowaną osobą.

Przygotowując się do sesji jako fotografowie zastanówmy się kim jest portretowana osoba, kto to jest, jakie cechy osobowości chcemy wydobyć na naszych zdjęciach, jakie emocje ukazać, czy zdjęcia mają być poważne czy bardzo radosne, a może nostalgiczne i melancholijne? Do tak obmyślonego planu należy starannie dobrać garderobę i miejsce sesji. To wszystko powinno być ustalone zanim zaczniemy robić zdjęcia. Wszystkie te elementy stanowią jedną całość, która albo odda charakter osoby i jej osobowość albo nie. Cała sztuka polega na tym, aby to się udało.

Dobry fotograf portrecista ma niełatwe zadanie, musi naprawdę dobrze rozumieć ludzi, by w ciągu zaledwie kilku godzin, czyli tyle ile trwa sesja fotograficzna, dostrzec najlepsze żywe cechy danej osoby i uwiecznić je na dwuwymiarowej fotografii.


Świat Portretu życzy wszystkim udanych zdjęć!